به مناسبت هفته سالمند : سالمند و منزلت اجتماعی
سالمند و منزلت اجتماعی
منزلت و تکریم سالمند یک مفهوم چند لایه می باشد. منزلت در هویت ) احترام و اعتماد به نفس(، در حقوق فردی )عدالت و حق انتخاب(، خود محوری و خودکار بودن)داشتن استقلال و کنترل( نمود می یابد. منزلت اجتماعی سالمند به معنای جایگاه و ارزش اجتماعی است که جامعه به این گروه از افراد اختصاص می‌دهد. در واقع، منزلت اجتماعی سالمندان نه تنها به وضعیت اجتماعی و اقتصادی آنها بستگی دارد، بلکه به نحوه‌ای که دیگران آنها را می‌بینند و چقدر به تجربه و دانشی که دارند، احترام می‌گذارند نیز مربوط می‌شود. این مفهوم به شدت تحت تأثیر فرهنگ، ارزش‌ها و نظام‌های اجتماعی موجود در هر جامعه قرار دارد.
در فرهنگ اسلامی وجود سالمندان و احسان به آنان به مثابه عاملی جهت نزول برکات و خیرات در زندگی و باعث رخ دادن اثرات مثبت و سازنده در زندگی اطرافیان قلمداد شده است. رسول خدا)ص) فرمودند: وجود افراد سالخورده بین شما ، باعث افزایش رحمت و لطف پروردگار و گسترش نعمت های الهی بر شماست. پیامبر اکرم)ص( می فرمایند: سالمندان را بزرگ و محترم دارید؛ زیرا احترام به آنها به منزله احترام به مقام الهی است.
بند(7) سیاستهای کلان جمعیت ابلاغی از مقام معظم رهبری(30/2/1393) در خصوص فرهنگ سازی برای احترام و تکریم سالمندان و ایجاد شرایط لازم برای تأمین سلامت و نگهداری آنان در خانواده وپیش بینی سازوکار لازم برای بهره مندی از تجارب و توانمندی های سالمندان در عرصه های مناسب می باشد.
ایشان در سیاست های کلی خانواده، اتخاذ روشهای حمایتی و تشویقی مناسب برای تکریم سالمندان در خانواده و تقویت مراقبت های جسمی و روحی و عاطفی از آنان را ، ابلاغ نموده اند.
سند ملی سالمندان (1399)، برای دستیابی به هدف ارتقاء سطح فرهنگی جامعه در خصوص پدیده سالمندی، راهبرد های استفاده از ظرفیت‌های رسانه‌ها در راستای احیای و ارتقاء منزلت سالمندی، و بهره مندی از توان دستگاه های اجرایی و ظرفیت بخش خصوصی، تعاونی و سازمان‌های مردم نهاد در راستای احیا و ارتقاء منزلت سالمند و رفع شکاف نسلی ، سالمند ستیزی، تبعیض سنی، سالمندآزاری و محروم سازی را با سیاست های اجرایی متعددی، اتخاذ کرده است. سند ملی، اهداف سالمندی موفق را دستیابی به سالمندی سالم، سالمندی با حفظ استقلال، حفظ جایگاه و مشارکت اجتماعی، مولد ماندن، به فعل رساندن تمام استعدادها و توانایی های درونی و سالمندی همراه با حفظ منزلت و کرامت و عزت؛ می داند
بنابراین با توجه به تغییرات فرهنگی اجتماعی جامعه لازم است که ارتقای سطح فرهنگی جامعه در خصوص پدیده سالمندی در اولویت قرار گیرد. در این راستا می توان با استفاده از ظرفیت های رسانه ها و بهره مندی از توان دستگاه های اجرایی و ظرفیت های بخش خصوصی، تعاونی و سازمان های مردم نهاد، در راستای احیا و ارتقا ء منزلت سالمندان، شاهد وجود دیدگاه مثبت به سالمندی در جامعه باشیم.
اهمیت منزلت اجتماعی:
- بهره بردن از تجربیات سالمندان: یکی از جنبه‌های مهم منزلت اجتماعی سالمندان، احترام به تجربه‌های زندگی و دانشی است که در طول سال‌ها کسب کرده‌اند. بسیاری از سالمندان دارای تجربیات گران‌بهایی هستند که می‌تواند برای نسل‌های جوان‌تر مفید باشد. زمانی که این تجربیات به‌عنوان منابع ارزشمند شناخته شوند، منزلت اجتماعی سالمندان تقویت می‌شود.
- حس ارزشمندی و احترام در جامعه: زمانی که سالمندان در جامعه‌ای منزلت و احترام داشته باشند، احساس ارزشمندی بیشتری می‌کنند. این احساس ارزشمندی به آنها انگیزه می‌دهد که در فعالیت‌های اجتماعی و خانوادگی مشارکت کنند و از انزوای اجتماعی فاصله بگیرند.
- کاهش انزوای اجتماعی: یکی از چالش‌های اصلی که بسیاری از سالمندان با آن مواجه هستند، انزوای اجتماعی است. وقتی که منزلت اجتماعی سالمندان در نظر گرفته شود و جامعه به آنها احترام بگذارد، احتمال انزوای اجتماعی کاهش پیدا می‌کند و این افراد بیشتر در تعاملات اجتماعی مشارکت خواهند داشت.
- مشارکت در فرآیندهای اجتماعی و تصمیم‌گیری: در جوامعی که سالمندان منزلت اجتماعی دارند، آنها نه تنها در خانواده بلکه در تصمیم‌گیری‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز مشارکت دارند. این مشارکت می‌تواند نقش مؤثری در بهبود وضعیت کلی جامعه ایفا کند.
عوامل مؤثر در منزلت اجتماعی سالمندان
- آموزش و فرهنگ عمومی: یکی از عواملی که می‌تواند منزلت اجتماعی سالمندان را افزایش دهد، آموزش و فرهنگ‌سازی است. در جوامعی که ارزش‌هایی مانند احترام به بزرگترها و قدردانی از تجربیات آنها ترویج می‌شود، سالمندان معمولاً منزلت بالاتری دارند.
- نظام‌های حمایتی و خدماتی: در جوامعی که سیستم‌های حمایتی و خدماتی برای سالمندان وجود دارد، منزلت اجتماعی این افراد افزایش می‌یابد. این خدمات می‌تواند شامل مراقبت‌های بهداشتی، پشتیبانی اقتصادی، و حمایت‌های اجتماعی باشد که به سالمندان کمک می‌کند تا زندگی راحت‌تری داشته باشند.
- مشارکت فعال در جامعه: سالمندانی که در فعالیت‌های اجتماعی مشارکت دارند (کارهای هنری، فعالیت‌های علمی، یا اجتماعی)، معمولاً منزلت اجتماعی بالاتری در جامعه دارند. مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی موجب می‌شود تا سالمندان احساس کنند که هنوز به عنوان افراد مفید و مؤثر شناخته می‌شوند.
- نظام‌های اقتصادی و وضعیت مالی: وضعیت اقتصادی سالمندان تأثیر زیادی بر منزلت اجتماعی آنها دارد. سالمندانی که از وضعیت مالی و رفاهی مناسب برخوردارند، به‌طور معمول منزلت اجتماعی بالاتری در جامعه خواهند داشت. این وضعیت به آنها این امکان را می‌دهد که استقلال خود را حفظ کرده و کمتر به دیگران وابسته باشند.
- مشارکت در خانواده: نقش سالمندان در خانواده به‌ویژه در جوامع سنتی می‌تواند تأثیر زیادی بر منزلت اجتماعی آنها داشته باشد. در خانواده‌هایی که به سالمندان احترام می‌گذارند و از تجربه‌های آنها بهره می‌برند، این افراد معمولاً منزلت اجتماعی بالاتری دارند.
راهکارهای تقویت منزلت اجتماعی سالمندان
- آموزش و ترویج احترام به سالمندان: باید برنامه‌های آموزشی در سطح مدارس، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها برای افزایش آگاهی عمومی در مورد ارزش و منزلت اجتماعی سالمندان برگزار شود.
- افزایش فرصت‌های شغلی و اقتصادی برای سالمندان: فراهم کردن شغل‌های پاره‌وقت و مشاوره‌ای برای سالمندان و کمک به آنها در مدیریت مالی می‌تواند به حفظ منزلت اجتماعی آنها کمک کند.
- تقویت روابط میان نسلی: ارتقاء روابط بین نسل‌ها می‌تواند به سالمندان کمک کند تا نقش فعال‌تری در جامعه ایفا کنند. به‌عنوان مثال، برنامه‌های آموزشی و تفریحی که سالمندان و جوانان را در کنار هم قرار می‌دهند، به تقویت منزلت اجتماعی آنها کمک می‌کند.
- ایجاد شبکه‌های حمایتی: طراحی و توسعه شبکه‌های حمایتی برای سالمندان می‌تواند به حفظ منزلت اجتماعی آنها کمک کند. این شبکه‌ها می‌توانند شامل گروه‌های اجتماعی، خدمات مراقبتی و گروه‌های مشاوره‌ای باشند.
- برگزاری رویدادها و جشن‌ها برای سالمندان: برگزاری رویدادهای خاص مانند روز جهانی سالمند، جشن‌ها یا فعالیت‌های اجتماعی ویژه برای سالمندان می‌تواند به تقویت منزلت اجتماعی آنها کمک کند.
در نهایت، ایجاد جامعه‌ای که سالمندان در آن احترام و منزلت داشته باشند، نه تنها به خود سالمندان بلکه به کل جامعه سود می‌رساند. جامعه‌ای که به سالمندان خود احترام می‌گذارد، جامعه‌ای است که به فرهنگ و تجربیات گذشته خود احترام می‌گذارد و به آینده‌اش با نگاه مثبت می‌نگرد.
نظر دهید